پژوهشگاه حوزه و دانشگاه جستارهای اقتصادی با رویکرد اسلامی 3115-8226 22 48 2025 12 22 Pathology of Resource Allocation by the Government in the Arbaeen Pilgrimage; An Application of the Fuzzy Delphi Method آسیب شناسی تخصیص منابع از جانب دولت در پیاده روی اربعین؛ با کاربست روش دلفی فازی 133 174 2431 10.30471/jee.2025.10710.2484 FA امیر حسینی دانشجوی دکتری اقتصاد اسلامی، دانشگاه امام صادق، تهران، ایران 0009-0008-1171-2659 محمد سلیمانی استادیار اقتصاد اسلامی، دانشگاه امام صادق، تهران، ایران 0000-0001-8310-2253 Journal Article 2025 01 20 Extended Abstract Introduction and Objectives: The Arbaeen pilgrimage, marking the fortieth day after the martyrdom of Imam Hussein (AS), stands as the world’s largest annual religious gathering. It attracts millions of pilgrims from various countries, particularly Iran, and has become one of the most significant religious and social events in the Islamic world. In recent years, the increasing presence of Iranian pilgrims has led the government, through its various institutions, to commit to playing a role in providing infrastructure, welfare, health, and security services. Despite extensive services, challenges in the realm of financing and optimal resource allocation are observed in practice. Consequently, the necessity to reconsider the role and extent of government intervention in this event is evident. This research aims to identify and prioritize the pathologies arising from the government’s participation in funding and resource allocation for the Arbaeen pilgrimage. The primary focus is on identifying the institutional, infrastructural, and cultural challenges stemming from the model of government financial intervention in this event, in order to provide a framework for improving policymaking and the efficient use of resources. This study seeks to elucidate the economic and managerial dimensions of Arbaeen while creating a foundation for strengthening public participation and enhancing inter-sectoral coordination in Arbaeen-related policies. Method: The research method is qualitative and based on the Fuzzy Delphi technique. This method was chosen due to the complexity of the phenomenon and the lack of statistical data on the financial dimensions of the Arbaeen pilgrimage. The statistical population comprised 13 experts in the fields of Islamic economics, management, social sciences, and executive activists of Arbaeen from Iran and Iraq, selected through purposive sampling. Data collection was conducted in three stages of semi-structured interviews. In the first stage, a list of potential pathologies and challenges of government intervention in financing was extracted. In the second stage, experts rated each component from 1 to 5 to determine their relative importance. Then, in the third stage, to achieve consensus, the results of the second round were sent back to the experts for review and adjustment. The collected data were analyzed using triangular fuzzy spectrum and fuzzy averaging. Finally, by defuzzifying the values and comparing the averages of the two stages, the degree of consensus was examined. A discrepancy index of less than 0.1 was accepted as the consensus criterion, and after confirming this criterion, the final prioritization of pathologies was conducted. This method allowed for the synthesis of diverse expert perspectives and the attainment of reliable results. Results: The research results indicate that a total of 21 components were identified as pathologies of government participation in financing the Arbaeen pilgrimage, categorized into institutional, infrastructural, and cultural groups. Fuzzy analysis shows that institutional pathologies hold the highest importance (average 0.7), followed by cultural pathologies (0.66), and finally infrastructural pathologies (0.53). Among institutional pathologies, “inefficiency and lack of a long-term perspective in government decisions for funding” ranked highest. In the cultural domain, “insufficient attention to the norms, values, and motivational system of the Arbaeen pilgrimage” was identified as the most important pathology. In the infrastructural sector, “insufficient utilization of the capacity of public resources” took first place. Additionally, the lack of a strategic master document, the undefined separation of duties among agencies, weak international interactions in financing, and the absence of a transparent financial information system were among other significant identified challenges. The results show that many pathologies stem from excessive government centralization, insufficient attention to the capacities of public and charitable organizations, and a lack of coordination among agencies, leading to resource wastage and reduced financial efficiency. Discussion and Conclusion: The findings indicate that while the government’s role in financing Arbaeen is necessary, in the absence of a clear and coordinated strategy, it can lead to inefficiency and reduced effectiveness of public participation. Therefore, it is essential for the government to play the roles of policymaker, facilitator, and supervisor instead of direct intervention. Formulating a “Comprehensive Arbaeen Document” to specify economic, social, and cultural priorities could be a fundamental step in resolving coordination issues and increasing transparency. Furthermore, creating incentive mechanisms to utilize resources from vows, endowments, charity funds, and crowdfunding platforms can reduce the government’s financial burden and strengthen public participation. Enhancing inter-sectoral cooperation, using data-driven technologies for cost monitoring, and training managers in the economics of religious rituals are other proposed solutions. Also, from a cultural perspective, it is essential to emphasize preserving the indigenous culture of Iraqi hosts and avoiding competition in service provision. Finally, the Arbaeen event can serve as an example of a grassroots Islamic economic model where self-sacrifice, cooperation, and faith replace profit-seeking. However, achieving this goal requires informed and intelligent government intervention within the framework of justice, efficiency, and respect for spiritual values. چکیده گسترده مقدمه و اهداف: پیاده‌روی اربعین حسینی به‌عنوان بزرگ‌ترین اجتماع مذهبی جهان، سالانه میلیون‌ها زائر از کشورهای مختلف به‌ویژه ایران را به خود جذب می‌کند و به یکی از مهم‌ترین رخدادهای دینی و اجتماعی جهان اسلام تبدیل شده است. در سال‌های اخیر افزایش حضور زائران ایرانی موجب شده دولت در قالب نهادهای مختلف خود را متعهد به ایفای نقش در تأمین زیرساخت‌ها، خدمات رفاهی، بهداشتی و امنیتی بداند. باوجود خدمات گسترده، در عمل چالش‌هایی در حوزه تأمین مالی و تخصیص بهینه منابع مشاهده می‌شود. ازاین‌رو، ضرورت بازاندیشی در نقش و میزان مداخله دولت در این رویداد آشکار است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت‌بندی آسیب‌های ناشی از مشارکت دولت در تأمین وجوه و تخصیص منابع پیاده‌روی اربعین انجام شده است. تمرکز اصلی بر شناسایی چالش‌های نهادی، زیرساختی و فرهنگیِ ناشی از الگوی مداخله مالی دولت در این رویداد است تا بتوان چهارچوبی برای بهبود سیاست‌گذاری و استفاده کارآمد از منابع ارائه کرد. این مطالعه تلاش دارد ضمن تبیین ابعاد اقتصادی و مدیریتی اربعین، زمینه‌ای برای تقویت مشارکت مردمی و ارتقای هماهنگی بین‌بخشی در سیاست‌های اربعینی فراهم کند. روش: روش پژوهش حاضر کیفی و مبتنی بر تکنیک دلفی فازی است. انتخاب این روش به‌دلیل پیچیدگی پدیده و کمبود داده‌های آماری درباره ابعاد مالی پیاده‌روی اربعین انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۳ نفر از خبرگان حوزه‌های اقتصاد اسلامی، مدیریت، علوم اجتماعی، و فعالان اجرایی اربعین از ایران و عراق است که براساس نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها در سه مرحله مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام گرفت. در مرحله نخست، فهرستی از آسیب‌ها و چالش‌های احتمالی مداخله دولت در تأمین مالی استخراج شد. در مرحله دوم، خبرگان به هر مؤلفه از ۱ تا ۵ امتیاز دادند تا اهمیت نسبی آنها تعیین شود. سپس در مرحله سوم برای دستیابی به اجماع، نتایج دور دوم مجدداً برای خبرگان ارسال و نظرات تعدیل شد. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از طیف فازی مثلثی و میانگین‌گیری فازی تجزیه و تحلیل شدند. سرانجام با فازی‌زدایی مقادیر و مقایسه میانگین‌های دو مرحله، میزان اجماع بررسی شد. شاخص اختلاف کمتر از 1/0 به‌عنوان معیار اجماع پذیرفته شد و پس از تأیید این معیار، اولویت‌بندی نهایی آسیب‌ها انجام گرفت. این روش امکان جمع‌بندی دیدگاه‌های متنوع نخبگان و رسیدن به نتایج قابل‌اتکا را فراهم کرد. نتایج: نتایج پژوهش نشان می‌دهد در مجموع ۲۱ مؤلفه به‌عنوان آسیب‌های مشارکت دولت در تأمین مالی پیاده‌روی اربعین شناسایی شدند که در سه دسته نهادی، زیرساختی و فرهنگی طبقه‌بندی می‌شوند. تحلیل فازی نشان می‌دهد آسیب‌های نهادی از بیشترین اهمیت برخوردارند (میانگین 7/0)، سپس آسیب‌های فرهنگی (66/0) و در نهایت آسیب‌های زیرساختی (53/0). در میان آسیب‌های نهادی، «ناکارآمدی و عدم‌نگاه بلندمدت در تصمیمات دولت برای تأمین وجوه» بالاترین رتبه را به خود اختصاص داده است. در حوزه فرهنگی، «عدم‌توجه کافی به هنجارها و ارزش‌ها و نظام انگیزشی پیاده‌روی اربعین» مهم‌ترین آسیب تشخیص داده شد. در بخش زیرساختی نیز «عدم‌استفاده کافی از ظرفیت‌های منابع مردمی» در رتبه نخست قرار گرفت. همچنین، فقدان سند بالادستی، عدم‌تفکیک وظایف میان دستگاه‌ها، ضعف تعاملات بین‌المللی در تأمین مالی، و فقدان نظام شفاف اطلاعات مالی از دیگر چالش‌های مهم احصاءشده بودند. نتایج نشان می‌دهد بسیاری از آسیب‌ها ناشی از تمرکز بیش‌ازحد دولت، کم‌توجهی به ظرفیت‌های مردمی و خیریه‌ها، و ناهماهنگی میان دستگاه‌هاست که موجب اتلاف منابع و کاهش کارایی مالی می‌شود. بحث و نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد نقش دولت در تأمین مالی اربعین اگرچه ضروری است، اما در صورت نبود راهبرد مشخص و هماهنگ، می‌تواند به ناکارآمدی و کاهش اثربخشی مشارکت مردمی منجر شود. ازاین‌رو، لازم است دولت به‌جای مداخله مستقیم، نقش سیاست‌گذار، تسهیل‌گر و ناظر را ایفا نماید. تنظیم «سند جامع اربعین» برای مشخص کردن اولویت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، می‌تواند گامی اساسی در جهت رفع ناهماهنگی‌ها و افزایش شفافیت باشد. افزون‌براین، ایجاد سازوکارهای تشویقی برای بهره‌گیری از منابع نذر، وقف، صندوق‌های نیکوکاری و پلتفرم‌های تأمین مالی جمعی می‌تواند بار مالی دولت را کاهش داده و مشارکت مردم را تقویت کند. تقویت همکاری بین‌بخشی، استفاده از فناوری‌های داده‌محور برای رصد هزینه‌ها، و آموزش مدیران در حوزه اقتصاد مناسک از دیگر راهکارهای پیشنهادی است. همچنین، تأکید بر حفظ فرهنگ بومی میزبانان عراقی و پرهیز از رقابت‌جویی در خدمات‌رسانی از منظر فرهنگی ضروری است. سرانجام، رویداد اربعین می‌تواند نمونه‌ای از الگوی اقتصاد اسلامی مردمی باشد که در آن ایثار، تعاون و ایمان جایگزین سودمحوری می‌شود؛ اما تحقق این هدف نیازمند مداخله آگاهانه و هوشمندانه دولت در چهارچوب عدالت، کارایی و احترام به ارزش‌های معنوی است.

https://iee.rihu.ac.ir/article_2431_bc117da74cb62e791f4735a8e178e9f3.pdf