پژوهشگاه حوزه و دانشگاه جستارهای اقتصادی با رویکرد اسلامی 3115-8226 23 49 2026 03 21 The Impact of Economic Growth and Institutional Quality on Income Inequality in Iran تأثیر رشد اقتصادی و کیفیت نهادی بر نابرابری درآمد در ایران 87 147 2445 10.30471/jee.2025.11336.2546 FA سعید کیان پور استادیار، دکتری اقتصاد،گروه اقتصاد دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-4827-4970 مریم داربیدی سایر، دکتری اقتصاد، اقتصاد و حسابداری رازی، کرمانشاه، ایران 0009-0006-9538-487X رضا شمس اللهی دانشجوی دکتری اقتصاد، اقتصاد و حسابداری رازی، کرمانشاه، ایران 0009-0006-5796-0880 نرگس شریفی دانشجوی دکتری اقتصاد، اقتصاد و مدیریت، لرستان، خرم‌آباد، ایران 0009-0000-0566-9203 Journal Article 2025 09 14 Extended Abstract Introduction and Objectives: One of the most important economic duties of governments is to control the state of income distribution inequality. Governments can reduce the problem of income distribution inequality by employing theoretical and practical methods and identifying factors affecting income inequality in society. Among economists, there is no consensus regarding the factors influencing the increase in income inequality; from Kuznets’ perspective, there is an inverted U-shaped relationship between income inequality and economic growth. The inability of the Kuznets hypothesis to describe the relationship between the level of development and income inequality led researchers to pay attention to the role of institutions and the development path of countries on income inequality. The existence of legal, social, and economic institutions ensures that contracts and agreements made at different levels of a country have enforcement guarantees. This issue increases security in the social system and reduces the cost of economic transactions. In such a situation, the final price of produced goods and services decreases, competition in domestic and international markets increases, and this leads to an increase in employment, an increase in per capita income, a reduction in poverty, and a reduction in income inequality. In the Constitution of Iran, the reduction of income inequality has been mentioned, and despite the implementation of government support policies such as subsidies to reduce income inequality, several factors, including high inflation rates, high unemployment rates, economic recession, demographic changes, etc., have caused income inequality to form in society. Therefore, the aim of this study is to investigate the impact of economic growth and institutional quality on income inequality in Iran during the period 2008-2024 (1387-1403 AH solar) using VAR and DSGE-VAR models. Methodology: The Vector Autoregression (VAR) model is used to examine the dynamics of multivariate time series. In this model, each variable is modeled as a function of its own past values and the past values of other variables in the model. In other words, VAR is a generalization of Autoregressive (AR) models to a multivariate setting. The vector autoregression model seeks to explain the evolutionary process of a set of K variables (called endogenous variables) over the same statistical period using a linear function of only their previous values. Due to the sample size limitation (n = 15 annual observations), the DSGE-VAR model was estimated with a weight of λ = 2.8 (equivalent to 80% priority for empirical data and 20% for theoretical DSGE restrictions) and assuming lag = 1. The assumption of lag = 1 was applied not only due to the sample limitation (n = 15) but also as a methodological innovation to prevent overfitting and preserve degrees of freedom. This approach is valid in DSGE-VAR studies with limited data (e.g., Smets & Wouters, 2007). The lag = 1 assumption is standard in VAR models with small samples (n < 20) (Lütkepohl, 2005) and is consistent with AIC/BIC criteria. These settings are designed based on the recommendation of Del Negro and Schorfheide (2004) for small samples and prevent overfitting; because the high data-driven weight (80%) dominates the empirical information and prevents instability of DSGE parameters. Data preprocessing (differencing for stationarity and standardization for scaling) was applied solely for variance homogeneity and to prevent scale bias. Findings: The analyses conducted in this study, utilizing DSGE-VAR and VAR models, have provided a comprehensive framework for investigating the impact of economic growth and institutional quality on income inequality in Iran. The results show that income inequality, particularly through the Gini index, has shown significant resistance to financial and economic shocks, which may be related to stable but inefficient institutional and economic structures in Iran. Although GDP growth has been a major driver in some periods, in recent years it has been affected by external shocks and domestic instabilities, which have negatively affected its ability to reduce inequality. Institutional quality, including corruption control and government effectiveness, has shown severe fluctuations, highlighting structural challenges such as systemic corruption and weak management. Democracy and human capital have also acted as dynamic factors, but their impact on reducing inequality has been limited, which may indicate political and educational constraints in this area. On the other hand, life expectancy has acted as an independent variable and shown a weak relationship with inequality, which may relate to the lack of a direct link between public health and income distribution in this modeling framework. Additionally, historical decomposition and cumulative fiscal coefficients indicate that external shocks and incoherent fiscal policies have played a significant role in exacerbating inequality and reducing the effectiveness of economic growth. These findings align with the existing literature on developing economies, which emphasizes the importance of institutional reforms and targeted policymaking. Discussion and Conclusion: This study shows that economic growth and institutional quality in Iran have had different effects on income inequality. Although GDP growth has shown potential for economic improvement in the short term, the inability to reduce inequality due to institutional weaknesses and external shocks is prominent. Institutional quality, particularly in the areas of corruption control and government effectiveness, has acted as a key factor in moderating inequality, but its fluctuations indicate the need for deep reforms. Democracy and human capital also have the potential to reduce inequality, but this potential has not been realized due to structural constraints. The present study demonstrates that income inequality in Iran during the period 2008–2024 (1387–1403 AH solar) mainly originates from institutional weakness (corruption control and government effectiveness), contractionary fiscal policies, and exogenous shocks (sanctions, oil price fluctuations), such that these factors explain 68% of the changes in the Gini coefficient in the historical decomposition, while economic growth has a short-term reducing effect. The results are consistent with previous studies (Asamoah, 2021; Adeleye, 2024) but, by integrating DSGE micro-foundations, Bayesian priors, and structural identification of shocks, offer higher accuracy and robustness, particularly in the small sample (n = 15), which was confirmed by a 28% improvement in forecast error and model stability (inverse roots < 1, VIF < 5, and one cointegrating relationship). Overall, these results emphasize the necessity of a multi-faceted approach to policymaking that includes strengthening institutions, investing in education and health, and better coordination of fiscal and economic policies so that income inequality in Iran can be reduced and economic growth can sustainably lead to improved income distribution. JAcknowledgments: The authors express their gratitude and appreciation to the Editor-in-Chief and the esteemed reviewers. Conflict of Interest: The authors declare no conflict of interest. چکیده گسترده مقدمه و اهداف: یکی از مهم‌ترین وظایف اقتصادی دولت‌ها کنترل وضعیت نابرابری توزیع درآمد است. دولت‌ها می‌توانند مشکل نابرابری توزیع درآمد را با به‌کارگیری روش‌های نظری، عملی و شناسایی عوامل مؤثر بر نابرابری درآمد در جامعه کاهش دهند. در میان اقتصاددانان، در ارتباط با عوامل مؤثر بر افزایش نابرابری درآمد اتفاق‌نظری وجود ندارد؛ به‌طوری‌که از دید‌گاه کوزنتس یک رابطه u شکل معکوس بین نابرابری درآمد و رشد اقتصادی برقرار است. ناتوانی فرضیه کوزنتس در توصیف رابطه سطح توسعه‌یافتگی و نابرابری درآمد موجب شد تا توجه پژوهشگران به نقش نهادها و مسیر توسعه‌یافتگی کشورها بر نابرابری درآمدی جلب شود. وجود نهادهای حقوقی، اجتماعی و اقتصادی باعث می‌شود قراردادها و توافقات به عمل آمده در سطوح مختلف یک کشور از ضمانت اجرایی برخوردار باشد. این مسئله باعث افزایش امنیت در سیستم اجتماعی و کاهش هزینه‌ مبادلات اقتصادی می‌شود. در چنین وضعیتی قیمت تمام شده کالاها و خدمات تولیدی کاهش یافته و رقابت در بازارهای داخلی و بین‌المللی افزایش می‌یابد و به افزایش میزان اشتغال، افزایش درآمد سرانه، کاهش فقر و کاهش نابرابری درآمد منجر می‌شود. در قانون اساسی ایران به کاهش نابرابری درآمد اشاره شده است و با توجه به اجرای سیاست‎های حمایتی دولت مانند یارانه برای کاهش نابرابری درآمد، عوامل متعددی از جمله نرخ تورم بالا، نرخ بیکاری بالا، رکود اقتصادی، تغییرات جمعیتی و... موجب شده که نابرابری درآمد در جامعه شکل بگیرد. بنابراین، هدف پژوهش بررسی تأثیر رشد اقتصادی و کیفیت نهادی بر نابرابری درآمد در ایران طی دوره 1387-1403 با استفاده از مدل‌های VAR و DESG-VAR می‌باشد. روش‌شناسی: مدل خودرگرسیون برداری (VAR) در بررسی پویایی‌های سری‌های زمانی چندمتغیره استفاده می‌شود. در این مدل، هر متغیر به‌عنوان تابعی از مقادیر گذشته خودش و مقادیر گذشته سایر متغیرهای موجود در مدل، مدل‌سازی می‌شود. به‌دیگرسخن، VAR یک تعمیم از مدل‌های خودرگرسیون (AR) به حالت چندمتغیره است. مدل خودرگرسیون برداری به‌دنبال توضیح رویه تکاملی یک مجموعه K متغیره (که به آنها متغیرهای درون‌زا گفته می‌شود) در دوره آماری یکسان و با استفاده از تابع خطی تنها از مقادیر قبلی آنها می‌باشد. متغیرها در یک بردار k × ۱ بعدی به نام yt جمع می‌شوند که عنصر ith آن t yi است. با توجه به محدودیت حجم نمونه (n=15 مشاهده سالانه) مدل DSGE-VAR با وزن λ=2.8 (که معادل اولویت 80درصد به داده‌های تجربی و 20درصد به محدودیت‌های نظری DSGE است) و فرض lag=1 تخمین زده شد. فرض lag=1 نه‌تنها به‌دلیل محدودیت نمونه (n=15)، بلکه به‌عنوان نوآوری روش‌شناختی برای جلوگیری از بیش‌برازش و حفظ درجات آزادی اعمال شد. این رویکرد در مطالعات DSGE-VAR با داده‌های محدود (مانند اسمِتس و ووترز، ۲۰۰۷) معتبر است. فرض lag=1 استاندارد در مدل‌های VAR با نمونه کوچک (n<20) است (لوتیکپول، ۲۰۰۵) و با معیارهای AIC/BIC هم‌خوانی دارد. این تنظیمات براساس توصیه دل نگرو و اسکورفهید (2004) برای نمونه‌های کوچک طراحی شده و ازبیش‌برازش جلوگیری می‌کند؛ زیرا وزن بالای داده‌محور (80درصد) اطلاعات تجربی را غالب کرده و از ناپایداری پارامترهای DSGE جلوگیری می‌نماید. پیش‌پردازش داده‌ها (تفاضل‌گیری برای ایستایی و استانداردسازی برای مقیاس) صرفاً برای همگنی واریانس و جلوگیری از سوگیری مقیاس اعمال شد. نتایج: تحلیل‌های انجام‌شده در این مطالعه، با بهره‌گیری از مدل‌های DSGE-VAR و VAR، چهارچوبی جامع برای بررسی تأثیر رشد اقتصادی و کیفیت نهادی بر نابرابری درآمد در ایران فراهم کرده است. نتایج نشان می‌دهد که نابرابری درآمد، به‌ویژه از طریق شاخص جینی، در برابر شوک‌های مالی و اقتصادی مقاومت قابل‌توجهی از خود نشان داده است که می‌تواند به ساختارهای نهادی و اقتصادی پایدار اما ناکارآمد در ایران مرتبط باشد. رشد تولید ناخالص داخلی، هرچند در برخی دوره‌ها محرک اصلی بوده، اما در سال‌های اخیر تحت تأثیر شوک‌های خارجی و ناپایداری‌های داخلی قرار گرفته، که بر توان آن برای کاهش نابرابری اثر منفی گذاشته است. کیفیت نهادی، از جمله کنترل فساد و اثربخشی دولت، نوسانات شدیدی را نشان داده که چالش‌های ساختاری مانند فساد سیستمی و ضعف مدیریت را برجسته می‌کند. دموکراسی و سرمایه انسانی نیز به‌عنوان عوامل پویا عمل کرده‌اند؛ اما تأثیر آنها بر کاهش نابرابری محدود بوده، که ممکن است به محدودیت‌های سیاسی و آموزشی در این حوزه اشاره داشته باشد. ازسوی‌دیگر، امید به زندگی به‌عنوان متغیری مستقل عمل کرده و ارتباط ضعیفی با نابرابری نشان داده، که می‌تواند به نبود پیوند مستقیم بین سلامت عمومی و توزیع درآمد در این چهارچوب مدل‌سازی مرتبط باشد. همچنین، تجزیه تاریخی و ضریب‌های تجمعی مالی نشان می‌دهد که شوک‌های خارجی و سیاست‌های مالی ناهماهنگ، نقش مهمی در تشدید نابرابری و کاهش اثربخشی رشد اقتصادی ایفا کرده‌اند. این یافته‌ها با ادبیات موجود در زمینه اقتصادهای در حال توسعه هم‌راستاست که بر اهمیت اصلاحات نهادی و سیاست‌گذاری‌های هدفمند تأکید دارد. بحث و نتیجه‌گیری: این مطالعه نشان می‌دهد که رشد اقتصادی و کیفیت نهادی در ایران تأثیرات متفاوتی بر نابرابری درآمد داشته‌اند. اگرچه رشد تولید ناخالص داخلی در کوتاه‌مدت پتانسیل بهبود اقتصادی را نشان داده، اما ناتوانی در کاهش نابرابری به‌دلیل ضعف‌های نهادی و شوک‌های خارجی برجسته است. کیفیت نهادی، به‌ویژه در حوزه کنترل فساد و اثربخشی دولت، به‌عنوان عاملی کلیدی در تعدیل نابرابری عمل کرده، اما نوسانات آن نشان‌دهنده نیاز به اصلاحات عمیق است. دموکراسی و سرمایه انسانی نیز پتانسیل کاهش نابرابری را دارند؛ اما این پتانسیل به‌دلیل محدودیت‌های ساختاری محقق نشده است. در مجموع، این نتایج بر ضرورت یک رویکرد چندوجهی برای سیاست‌گذاری تأکید دارند که شامل تقویت نهادها، سرمایه‌گذاری در آموزش و سلامت، و هماهنگی بهتر سیاست‌های مالی و اقتصادی باشد تا نابرابری درآمد در ایران کاهش یابد و رشد اقتصادی به‌طور پایدار به بهبود توزیع درآمد منجر شود. پژوهش حاضر نشان می‌دهد نابرابری درآمدی در ایران طی دوره ۱۳۸۷–۱۴۰۳ عمدتاً از ضعف نهادی (کنترل فساد و اثربخشی دولت)، سیاست‌های مالی انقباضی، و شوک‌های برون‌زا (تحریم، نوسانات نفتی) نشئت می‌گیرد؛ به‌طوری‌که این عوامل در تجزیه تاریخی ۶۸ درصد از تغییرات جینی را توضیح می‌دهند؛ درحالی‌که رشد اقتصادی اثر کاهشی کوتاه‌مدت دارد. نتایج با مطالعات پیشین (آساموئا، ۲۰۲۱؛ آدلی، ۲۰۲۴) همخوان بوده اما با ادغام مبانی خرد DSGE، پیشین‌های بیزی، و شناسایی ساختاری شوک‌ها، دقت و مقاوم بودن بالاتری ارائه می‌دهد؛ به‌ویژه در نمونه کوچک (n=15) که با بهبود ۲۸درصد در خطای پیش‌بینی و پایداری مدل (ریشه‌های معکوس > ۱> VIF ۵، یک رابطه هم‌انباشتگی) تأیید شد. تقدیر و تشکر: نویسندگان مقاله، مراتب تشکر و قدردانی خود را از سردبیر و داوران محترم اعلام می‌کنند. تعارض منافع: تعارض منافعی وجود ندارد.

https://iee.rihu.ac.ir/article_2445_5be44000d1d74b1bbe2d45abd08bd401.pdf