نظام‌های بازتوزیع ثروت در قرآن؛ تحلیل جامع کارکردهای زکات، انفاق و وقف در ایجاد امنیت مالی و تاب‌آوری اقتصادی

نظام مالی اسلامی معاصر با مشکلاتی مانند (1)ناسازگاری نصاب‌ها و قالب‌های سنتی زکات و وقف با اشکال مدرن ثروت؛ (2)ضعف حکمرانی، شفافیت و اعتماد در نهادهای جمع‌آوری و توزیع و (3)عملکرد ناهماهنگ و جزیره‌ای این نهادها با یکدیگر و با نظام‌های رفاهی دولتی روبروست. این مقاله با هدف ارائه تحلیل پژوهشی جامع از نظام بازتوزیع ثروت در قرآن و نقش آن در ایجاد امنیت مالی پایدار انجام شده است. با استفاده از روش مرور نظام‌مند انتقادی و تحلیل محتوای کیفی متون دینی و مطالعات تجربی، این پژوهش به بررسی سطوح سه‌گانه مداخله اقتصادی _ زکات (اجباری)، انفاق (اختیاری-ایمانی) و وقف (پایدار- ساختاری) _ می‌پردازد. یافته ‌ها نشان می‌دهد که این نظام ترکیبی، یک چارچوب چندلایه و هوشمند برای مقابله با فقر، کاهش نابرابری و تقویت تاب‌آوری اقتصادی خانوارها ایجاد می‌کند. زکات به عنوان یک ابزار خودکار تثبیت‌کننده اقتصاد کلان عمل می‌کند؛ انفاق شبکه‌های حمایت اجتماعی ارگانیک را تقویت می‌نماید و وقف با تبدیل ثروت به سرمایه اجتماعی مولد، امنیت مالی بلندمدت را تأمین می‌کند. با این حال، چالش‌های نهادی عمده‌ای از جمله ناکارآمدی در جمع‌آوری و توزیع، عدم انطباق با اشکال مدرن ثروت و ضعف در حکمرانی، اثربخشی این نظام را در جهان معاصر محدود کرده است. این مقاله با ارائه چارچوبی نوین برای ادغام حکمرانی دیجیتال، بازتعریف نصاب‌های مالی و هماهنگی سیاستی با نظام ‌های رفاه مدرن، مسیری را برای احیای کارکرد این نظام در اقتصادهای قرن بیست‌ویکم ترسیم می‌کند. این پژوهش ادعا می‌کند که بازخوانی و نوسازی این نظام نه تنها یک ضرورت مذهبی، بلکه یک راهبرد اقتصادی کارآمد برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار و ایجاد جوامع فراگیر و تاب‌آور است .