نویسندگی، شیوهای برای تصریح همزمان اعتبار و مسئولیت در قبال محتوای مقالات منتشرشده است. اعتبار و مسئولیت از یکدیگر تفکیکناپذیرند. اصل راهنما در تصمیمگیریهای مربوط به نویسندگی، ارائهی گزارش راستین از آنچه رخ داده است، میباشد. معیارهای نویسندگی برای همۀ محصولات فکری، از جمله انتشارات چاپی و الکترونیکیِ نوشتار، دادهها و تصاویر، کاربرد دارد. نشریات میبایست سیاستهای خود را در زمینۀ نویسندگی، شفاف و در دسترس قرار دهند. نویسندگی، اعتبار را به همراه دارد و پیامدهای مهم علمی، اجتماعی و مالی به دنبال دارد (برای مطالعه بیشتر: https://iee.rihu.ac.ir/journal/authors.note?lang=en). همچنین نویسندگی، متضمن مسئولیتپذیری و پاسخگویی در قبال اثر منتشرشده است. کسانی که مشارکت علمیِ عمدهای در مقاله داشتهاند، به عنوان نویسنده شناخته میشوند؛ همچنین نویسندگان باید از نقش خود در مسئولیتپذیری و پاسخگویی در قبال آنچه منتشر میشود، آگاه باشند. از آنجا که ترتیب نویسندگی بهتنهایی بیانگر سهم هر فرد در کسب جایگاه نویسندگی نیست، از سردبیران مجلات بهشدت خواسته میشود که سیاستِ مشارکتنویسی (Contributorship) را تدوین و اجرا کنند و نیز سیاستی که مشخص میکند چه کسی مسئولیت کلّیِ صحت و سلامت کار را بر عهده دارد. این سیاستها، بخش زیادی از ابهامات مربوط به مشارکتها را برطرف میکند، هرچند همچنان این پرسش باقی میماند که چه میزان و چه نوع مشارکتی، فرد را شایستۀ نویسندگی میکند. بدین منظور، نشریۀ «جستارهای اقتصادی» معیارهای مشخصی برای نویسندگی تدوین کرده است که قابل استفاده در این مجله بوده و نویسندگان را از سایر مشارکتکنندگان متمایز میسازد.
پس از ارسال یا پذیرش مقاله، نویسندۀ مسئول موظف است برای افزودن یا حذف یک نویسنده، یا جابهجایی نام نویسندگان در مقالهی ارسالشده/پذیرفتهشده، درخواست کتبی خود را از طریق فرم تغییر نویسندگی که امضا شده است، ارسال نماید.
(دریافت فرم: https://rihu.ac.ir/fa/download/150/authorship-information-declaration-form)
نویسنده یا سازمان/دانشگاه محل فعالیت وی، با امضای فرم حقوق نویسنده، حقوق مشخصی را برای خود محفوظ میدارد.
هر کسی که مشارکت علمی و فکریِ عمدهای در پژوهشِ موردنظر (به عنوان مثال: در پرسش تحقیق، طراحی، تحلیل، تفسیر و نگارش توصیفی) داشته باشد، باید به عنوان نویسنده شناخته شود. صرفاً افرادی که مشارکت فکریِ قابلتوجهی داشتهاند، شایستگی نویسندگی دارند. انجام خدمات فنی، ترجمۀ متن، معرفی بیماران برای مطالعه، تهیۀ مواد اولیه، تأمین بودجه، یا نظارت اداری بر امکاناتی که کار در آنجا انجام شده است، بهخودیخود برای نویسندگی کافی نیست؛ هرچند که این مشارکتها ممکن است در بخش «تشکر و قدردانی» (Acknowledgments) مقاله ذکر شوند. یک نویسنده (بهعنوان «ضامن») باید مسئولیت کلّیِ صحت و درستی کار را بر عهده بگیرد. معمولاً این نقش را نویسندۀ مسئول (که مقاله را ارسال و پاسخهای داوران را دریافت میکند) ایفا میکند، اما سایر نویسندگان نیز میتوانند این مسئولیت را داشته باشند. همۀ نویسندگان باید نسخۀ نهایی مقاله را تأیید کنند. بهتر است تمامی نویسندگان با همۀ جنبههای کار آشنا باشند. بااینحال، از آنجا که پژوهشهای امروزی اغلب در قالب تیمهایی با تخصصهای مکمل انجام میشود، ممکن است هر نویسندهای به یک اندازه با همۀ جنبههای کار آشنا نباشد. بنابراین، مشارکت برخی از نویسندگان ممکن است به جنبههای خاصی از کار محدود شود.
سردبیران مجله نباید تعداد نویسندگان را بهطور خودسرانه محدود کنند. در برخی انواع پژوهشها، مانند کارآزماییهای تصادفیِ کنترلشده با مراکز متعدد، دلایل موجهی برای وجود نویسندگان متعدد وجود دارد. در این مواقع، ممکن است زیرمجموعهای از نویسندگان با ذکر عنوان مشخص شوند و قید شود که مقاله را از طرف همۀ مشارکتکنندگان تهیه کردهاند؛ سپس فهرست همۀ مشارکتکنندگان در پیوست مقاله منتشر شود. همچنین، ممکن است یک نویسندۀ «سازمانی» (مثلاً نام یک «گروه») به نمایندگی از همۀ نویسندگان در یک مطالعهی مشخص ذکر شود، به شرط آنکه یک محقق، مسئولیت کلّی کار را بر عهده گیرد. در هر دو صورت، همۀ افرادی که به عنوان نویسنده ذکر میشوند، باید معیارهای نویسندگی را دارا باشند، خواه نامشان در سطر عنوان مقاله ذکر شده باشد یا خیر. اگر سردبیران تشخیص دهند که تعداد نویسندگان نسبت به حیطه و پیچیدگی کار، بهطور غیرمعمول زیاد است، میتوانند شرح مفصلی از مشارکت هر نویسنده در کار را درخواست کنند. در صورت عدم احراز معیارهای نویسندگی توسط برخی افراد، سردبیران میتوانند بهعنوان شرط انتشار، خواستار حذف نام آنها شوند.
خودِ نویسندگان باید در مورد ترتیب ذکر نامشان در مقاله تصمیمگیری کنند. هیچکس به اندازۀ خود آنان، از مشارکتهای یکدیگر و توافقاتی که با هم داشتهاند، آگاه نیست. معیارهای گوناگونی برای تعیین ترتیب نویسندگی به کار میروند که از جمله میتوان به میزان مشارکت نسبی در کار و (در مواقعی که همۀ نویسندگان به یک اندازه مشارکت داشتهاند) ترتیب الفبایی یا تصادفی اشاره کرد. خوانندگان نمیتوانند از معنای ترتیب نویسندگی آگاه شوند و نباید در این باره حدس بزنند، مگر اینکه رویکرد تعیین ترتیب توسط خودِ نویسندگان توضیح داده شده باشد. نویسندگان ممکن است توضیحی دربارۀ نحوۀ تعیین ترتیب را همراه با مقاله خود ارائه دهند و سردبیران نیز از استقبال از این اطلاعات و انتشار آن با مقاله، استقبال میکنند.
بهترین راه برای حل اختلافات مربوط به نویسندگی، حل آن در سطح محلی و پیش از بررسی مقاله توسط مجله است. بااینحال، سردبیران بنا به صلاحدید خود میتوانند در حل اختلافات نویسندگی دخالت کنند. هرگونه تغییر در نویسندگی در هر مرحله از بررسی، بازنگری یا پذیرش مقاله، باید با درخواست کتبی و توضیح از سوی همۀ نویسندگان اصلی همراه باشد.
به منظور انتشار و اشاعۀ نتایج پژوهش نویسندگان، ناشر نیاز به حقوق انتشار دارد. برای مقالات دسترسیآزاد (Open Access)، ناشر از یک توافقنامۀ مجوز انحصاری استفاده میکند که در آن، نویسندگان، کپیرایت (حق مؤلف) اثر خود را حفظ میکنند.
نشریۀ «جستارهای اقتصادی» دسترسی به مطالب آرشیوی خود را از طریق آرشیو مجله فراهم میکند. تمامی مقالاتی که به صورت دسترسیآزاد منتشر میشوند، بلافاصله و بهطور دائمی برای همگان رایگان خواهند بود تا خوانده و دانلود شوند. استفادهی مجاز از این مقالات، توسط مجوز کاربریِ Creative Commons با عنوان «Creative Common Attribution» (CC BY 4.0) تعریف میشود که اجازه میدهد هر فردی مقاله را به اشتراک بگذارد، کپی کند، توزیع کند، و حتی برای مقاصد تجاری از آن استفاده کند، به شرط آنکه نویسنده(گان) اصلی بهدرستی ذکر شوند.
(مشاهده متن کامل مجوز: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)
از نویسندگان خواسته میشود تا با امضای فرم افشای تعارض منافع، وجود یا عدم وجود تعارض منافع احتمالی را آشکار سازند.
(دریافت فرم: https://rihu.ac.ir/fa/download/151/conflict-of-interest-disclosure-form)
اعتماد عمومی به فرآیند علمی و اعتبار مقالات منتشرشده، تا حدی به شفافیت برخورد با تعارض منافع در طول برنامهریزی، اجرا، نگارش، داوری، ویرایش و انتشار کار علمی بستگی دارد. روابط مالی (مانند استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا اختیار خرید سهام، حقالتألیف، ثبت اختراع و ارائهی تخصصیِ پولی) بهعنوان قابلتشخیصترین تعارضات منافع و محتملترین موارد برای تضعیف اعتبار مجله، نویسندگان و خودِ علم هستند. بااینحال، تعارض منافع ممکن است به دلایل دیگری مانند روابط شخصی یا رقابتها، رقابت علمی و باورهای فکری نیز ایجاد شود. همۀ نویسندگان باید از سیاستهای مجله در مورد تعارض منافع پیروی کنند. کلیۀ شرکتکنندگان در فرآیند داوری و انتشار، نهتنها نویسندگان، بلکه داوران، سردبیران و اعضای هیئت تحریریهی مجلات نیز باید هنگام ایفای نقش خود در فرآیند بررسی و انتشار مقاله، تعارضات منافع خود را مد نظر داشته باشند و تمامی روابطی را که میتواند به عنوان تعارض منافعِ بالقوه تلقی شود، افشا نمایند.
هنگامی که نویسندگان مقالهای را در هر قالب یا ساختاری ارسال میکنند، موظف هستند با امضای فرم افشای تعارض منافع، تمامی روابط مالی و شخصی را که ممکن است باعث سوگیری در کار آنان شود یا چنین تلقی گردد، افشا کنند.
در زمان درخواست از داوران برای ارزیابی مقاله، باید از آنان پرسیده شود که آیا تعارض منافعی دارند که بتواند روند داوری آنان را پیچیده کند یا خیر. داوران باید هرگونه تعارض منافعی را که میتواند نظر آنان را در مورد مقاله دچار سوگیری کند، به سردبیران افشا نمایند و در صورت وجود احتمال سوگیری، باید از داوریِ مقالهی خاص خودداری کنند. داوران نباید از آگاهی از محتوای مقالهای که در حال داوری آن هستند، پیش از انتشار آن، برای منافع شخصی خود استفاده کنند.
سردبیرانی که در مورد مقالات تصمیمگیری نهایی میکنند، در صورت داشتن تعارض منافع یا روابطی که میتواند تعارض بالقوه در ارتباط با مقالات مورد بررسی ایجاد کند، باید از فرآیند تصمیمگیری کنار بکشند. سایر اعضای کارکنان تحریریه که در تصمیمگیریهای ویرایشی مشارکت دارند، باید شرح بهروزی از منافع مالی یا سایر تعارضات خود (بهگونهای که ممکن است به قضاوتهای ویرایشی مربوط باشد) در اختیار سردبیران قرار دهند و در هر تصمیمی که تعارض منافع وجود دارد، از مشارکت خودداری نمایند. کارکنان تحریریه نباید از اطلاعات بهدستآمده از طریق کار بر روی مقالات، برای منافع شخصی خود استفاده کنند. سردبیران باید بهطور دورهای بیانیههای افشا را دربارهی تعارضات منافع احتمالی مرتبط با تعهدات کارکنان مجله منتشر نمایند. سردبیران میهمان نیز باید همین رویهها را دنبال کنند.
مقالات باید همراه با بیانیهها یا اسناد پشتیبان، مانند فرم تعارض منافع نشریۀ «جستارهای اقتصادی»، منتشر شوند و موارد زیر را اعلام کنند:
۱. تعارضات منافع نویسندگان؛
۲. منابع حمایت مالی از کار، شامل نام حامیان مالی به همراه توضیح نقش آن منابع (در صورت وجود) در طراحی مطالعه، جمعآوری، تحلیل و تفسیر دادهها، نگارش گزارش، تصمیم به ارسال گزارش برای انتشار، یا بیانیهای مبنی بر اینکه منبع حمایتکننده هیچگونه دخالتی در این موارد نداشته است؛
۳. اینکه آیا نویسندگان به دادههای مطالعه دسترسی داشتهاند یا خیر، همراه با توضیحی در مورد ماهیت و میزان دسترسی، از جمله اینکه آیا دسترسی همچنان ادامه دارد یا خیر.
برای تأیید بیانیههای فوق، سردبیران ممکن است از نویسندگان مطالعهای که توسط حامی مالی با منافع مالی یا مالکانه در نتیجهی کار، حمایت شده است، بخواهند که بیانیهای مانند زیر را امضا کنند:
«من به تمامی دادههای این مطالعه دسترسی کامل داشتم و مسئولیت کامل صحت دادهها و دقت تحلیل دادهها را بر عهده میگیرم.»