نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 مربی و عضو هیات علمی مرکز پژوهش‌های مجلس

2 دانشجوی دکتری اقتصاد دانشگاه تهران، مربی و عضو هیات علمی مرکز پژوهش‌های مجلس

3 استادیار اقتصاد دانشگاه مفید

چکیده

در این مقاله پایداری بودجه‎ای در ایران بررسی می‎شود. نخست با مطالعه ادبیات نظری ارتباط بین عدالت بین‎نسلی در بهره‎برداری از منابع طبیعی با پایداری بودجه‎ای بررسی می‎شود و سپس پایداری بودجه‎ای ایران و رعایت عدلت بین‎نسلی با استفاده از اطلاعات بودجه به ترتیب در دو مقطع زمانی 1381−1395 و 1396−1455 سنجش و پیش‎بینی می‎شود.
در دوره مورد بررسی دولت هیچ‎گاه نتوانسته مخارج خود را بدون اتکای به عواید نفتی تراز کند. در مقطع زمانی دوم و با ادامه سیاست‎های فعلی نیز بودجه دولت پایدار نخواهد بود. در دوره گذشته برابری بین‎نسلی رعایت نشده و در صورت تداوم سیاست‎های فعلی در آینده نیز این برابری وجود نخواهد داشت؛ اما به‎طور هم‎زمان می‎توان به دو هدف اجتماعی و مالی دولت‎ها نائل شد و آن استفاده از سیاست مالی مبتنی بر قاعده هارتویک است.
در این صورت با برقراری عدالت بین‎نسلی شاخص‎های پایداری بودجه‎ای نیز بهبود می‎یابد؛ در معنای ساده آن، در پایان دوره اتمام ذخایر نفتی دولت می‎تواند بدون اتکا به عواید نفتی بودجه خود را متوازن کند و با پس‎انداز بخش قابل توجهی از عواید نفتی بر ذخایر ارزی خود بیفزاید و هم حقوق بین‎نسلی در استفاده از عواید نفتی رعایت می‎شود.

کلیدواژه‌ها

  1. افشاری، زهرا؛ شمس‎اله شیرین‎بخش و مریم بهشتی (1390)، «بررسی پایداری مالی در ایران»، فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، سال دوازدهم، ش45، ص27−54.
  2. باباجانی، جعفر؛ محمدتقی تقوی‎فرد و احمد پیفه (1394)، «ارزیابی روند تحقق حقوق بین‌نسلی حاکم بر مصرف عواید حاصل از فروش نفت و مشتقات آن از دیدگاه اقتصادی»، دانش حسابداری، سال چهاردهم، ش58، ص 5-25.
  3. پادام، سیدسجاد و سیدجواد نوراحمدی (1395)، «بررسی مقاوم‎سازی بخش نفت و گاز سیستم انرژی ایران از منظر استمرار تولید»، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، سال پنجم، ش 20، ص78−91.
  4. پورعزت، علی‎اصغر؛ حیدر احمدی؛ افسانه عباسی و طیبه عباسی (1398)، «شناسایی مؤلفه‎های ناظر بر رعایت عدالت بین‎نسلی در خط‎مشی بودجه‎ای ایران»، فصلنامه علمیپژوهشی سیاستگذاری عمومی در ایران، دوره 5، ش2، ص143−161.
  5. توحیدی‎نیا، ابوالقاسم (1394)، «همسویی تحقق عدالت بین‎نسلی در بهره‎برداری از درآمد منابع هیدروکربوری با رفاه اقتصادی بلندمدت در ایران»، پژوهشها و سیاستهای اقتصادی، زمستان 1394، دوره 23، ش76، ص33−54.
  6. دادگر، یداله و محمدرضا آرمان‎مهر (1388)، «بررسی و نقد مبانی معیار عدالت اقتصادی رالز»، پژوهشنامه علوم اقتصادی، سال نهم، شماره پیاپی 35، ص38−60.
  7. زارعی، ژاله (۱۳۹۷)، ارزیابی اثرات متقابل پایداری بودجهای و ثبات مالی در اقتصاد ایران، پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، تهران.
  8. فتاحی، شهرام؛ علی حیدری دیزگرانی و الناز عسکری (1393)، «بررسی پایداری بدهی دولت در اقتصاد ایران»، فصلنامه سیاستهای مالی و اقتصادی، سال دوم، ش6، ص8−67.
  9. فراهانی فرد، سعید (1386)، «عدالت بین‎نسلی در بهره‎برداری از منابع طبیعی»، فصلنامه پژوهشهای اقتصادی ایران، سال سیزدهم، ش۴۱، ص۱۲۳−۱۳۷.
  10. فیاضی، محمدتقی (1397)، استفاده بهینه از عواید نفتی در بودجه دولت در چارچوب قواعد بودجهای بیندورهای (مطالعه موردی: ایران(، پایان‎نامه، دانشگاه مفید.
  11. فیاضی، محمدتقی؛ علی سوریو مجتبی باقری تودشکی(1396)، «استفادهبهینه از عواید نفتی در بودجه دولت ایران با استفاده از نظریه درآمد دائمی»، فصلنامه پژوهشها و سیاستهای اقتصادی، ش84، سال بیست و پنجم، ص616−699.
  12. قدوسی، حامد (1388)؛ «جرمی بنتام و رالز؛ عدالت و بهینگی در استخراج منابع پایان‎پذیر»، روزنامه دنیای اقتصاد، ش2042.
  13. مرتضوی کاخکی، مرتضی؛ علی‎اکبر ناجی میدانی؛ محمدحسین مهدوی عادلی و محمدحسین حسین‎زاده (1396)، «نقد و بررسی نظریات عدالت بین‎نسلی لیبرال»، دوفصلنامه علمی پژوهشی مطالعات اقتصاد اسلامی، سال نهم، ش2 (پیاپی 18)، ص31−58.
    1. Arrow Team (2011), “Intergenerational Equity and Exhaustible Resources”, By Robert Solow, The Review of Economics Studies, Vol. 41, pp.29-45.
    2. Barnett، , Steven and Rolando Ossowsk (2002)، ), "“Operational Aspects of Fiscal Policy in Oil Producing Countries"، ”, IMF Working Paper.
    3. Caceres، , Carlos; Cevik Serhan، Serhan,  Ricardo Fenochietto and Borja Gracia، (2013)، ), "“The Day After Tomorrow: Designing an Optimal Fiscal Strategy for Libya". ”. No. 13-79. , International Monetary Fund.
    4. Edward A. Page (2007),"“Intergenerational Justice of What: Welfare, Resources or Capabilities?" ?”, University of Warwick, UK Environmental Politics, Vol. 16, No. 3, 453 – 469.
    5. Harding،, Torfinn and Frederick van der Ploeg،, (2013) ), “Official forecasts and management of oil windfalls”, International Tax and Public Finance، , Vol.ume 20، , Issue 5، , pp. 827–866.
    6. Hartwick،, J.M.،, (1977)،, "“Intergenerational Equity and the Investing of Rents from Exhaustible Resources"، ”, The American Economic Review،, 67، , pp. -972-974.
    7. Hotelling،, Harold (1931) ), “The Economics of Exhaustible Resources،”, Journal of Political Economy, 39(2)،, Cambridge: Cambridge University Press،, pp. 137-175.
    8. Itam،, Samuel; Helmut Loukoianova Franken،, Ulrich Elena Klueh،, and Naly Carvalho،, (2006)،,"“Republic of Equatorial Guinea: Selected Issues and Statistical Appendix"”،, International Monetary Fund،, Washington،, DC،.
    9. Llavador،, Humberto،, John E Roemer،, and Joaquim Silvestre،, (2012)،, “Should we sustain? And if so،, sustain what? Consumption or the quality of life? ”،, in: Handbook on Energy and Climate Change،, chapter 30،, pp.ages  639-665, Edward Elgar Publishing.
    10. Mitra،, S. and S. Roger،, (2003)،,"“Assessing Long-Term Fiscal Sustainability: The Case of Brunei—Selected Issues"”،, International Monetary Fund،, Washington،, DC.
    11. Rawls،, John (1971) ), “A Theory of Justice”،, Cambridge،, MA: Harvard University Press.
    12. Rawls،, John،, (1999)،, “A Theory of Justice”،, Revised Edition،, President and Fellows of Harvard College All rights reserved Printed in the United States of America.
    13. Schick،, Allen،, (2005)،, "“Sustainable Budget Policy"”،, OECD Journal on Budgeting, 5.1،, pp.107-126.
    14. Solow،, Robert M. (1974), “Intergenerational equity and exhaustible resources،”, Review of Economic Studies, 41،, Symposium on the Economics of Exhaustible Resources،, pp. 29-45.
    15. Summers, J. K. and L. M. Smith (2014), “The role of social and inter-generational equity in making changes in human well-being sustainable”, AMBIO A Journal of the Human Environment, 43, pp:718–728

Valdés،, Mr Rodrigo O.،, and Eduardo Engel،, (2000), "“Optimal fiscal strategy for oil exporting countries"”،, No. 0-118. , International Monetary Fund.